Giấc mơ cà phê chất lượng

     Theo chân những người bạn làm việc ở Cafecontrol (Công ty cổ phần Giám định cà phê) văn phòng Bảo Lộc, chúng tôi đã làm một “tua” vòng quanh xứ sở cà phê Lâm Đồng, từ Bảo Lộc qua Đức Trọng, Lâm Hà cho tới vùng cao nhất là Cầu Đất.
Cách trung tâm TP Bảo Lộc chừng 10 cây số, vườn robusta (cà phê vối) rộng trên 30ha của ông Phạm Xuân Trường (thôn 5, xã Đambri) cho trái chín to oằn cây. Từ trên đồi nhìn xuống, từng mảng xanh cà phê tươi tốt chạy dài tít tắp. Công nhân thu hái cà phê chở hàng bao về sân bằng xe máy và xe tải. Khi chúng tôi vào vườn lúc 3g chiều, ông Trường đang tiếp hơn chục khách hàng từ Đắk Nông đến tìm mua hạt cà phê giống. Ông Trường đem ra từng gói loại 1kg, trên nhãn ghi “Giống cà phê cao sản Trường Sơn”, bên trong là những hạt cà phê to đều, chắc khỏe.

Say ca phe Arabica

(Công đoạn làm ráo cà phê thóc tại nhà máy Công ty Như Tùng)

Hướng tới giống cà phê tốt

    Một trong những người khách cho biết họ nghe tiếng ông Trường làm hạt giống chất lượng tốt, có uy tín nên tìm mua về trồng. “Hạt cà phê giống 500.000 đồng/kg đâu phải là đắt, vì tôi còn có trách nhiệm theo dõi quá trình phát triển của cây, đảm bảo chúng mọc khỏe” – ông Trường nói. Đây là giống cà phê robusta được lai giữa các dòng vô tính, có nhiều đặc tính ưu việt như kháng bệnh gỉ sắt, sức sống mạnh, chùm to, trái lớn, năng suất cao, ổn định. Họ muốn đem giống này về thay đổi giống cũ đã thoái hóa, năng suất thấp.

    Tuổi thọ trung bình của một cây cà phê khoảng 15-20 năm nên diện tích cần thay mới không phải ít. Theo số liệu thống kê của Cục Thống kê tỉnh Lâm Đồng, tính đến hết năm 2011 tổng diện tích trồng cà phê của tỉnh là 146.897ha, trong đó diện tích cho thu hoạch là 139.350 tấn. Diện tích cà phê cần cải tạo, trồng mới trong những năm tới là trên 30.000ha (tương ứng với 33.000.000 cây giống).

    Cách đây hơn 20 năm, anh nông dân Trường đã nghĩ tới việc tìm giống có năng suất cao. Từ những cây cà phê trồng trong vườn, ông tuyển chọn những cây phát triển vượt trội, nhân giống và lai tạo ra thế hệ mới, đưa năng suất từ 3 tấn/ha lên 6-7 tấn/ha. Có số lượng, ông nghĩ ngay phải tăng chất lượng, hạt đồng đều, trồng đồng loạt một loại giống trên diện tích lớn. Năm 2004, ông mở cơ sở cung cấp cà phê giống cho nông dân khắp nơi đem về trồng với mong ước những vườn cà phê Tây nguyên sẽ cho năng suất cao, chất lượng tốt.

Hiện nay giống cà phê của ông Trường đã được Sở NN&PTNT tỉnh Lâm Đồng công nhận cây đầu dòng mang ký hiệu TS1, TS2 và TS4 để đưa ra nhân rộng. Ông ước ao: “Cà phê Việt mình phải lên tầm quốc tế mới đã. Cà phê phải đa số loại 1 (kích cỡ hạt đạt sàng 16: 6,3mm và sàng 18: 7,1mm trên 90%). Lúc thu hái phải để trái thật chín thì khi phơi mới đạt chất lượng”. Hiện nay chỉ 60% trái chín là nhiều nhà vườn tổ chức hái tuốt hết.

    Khi chúng tôi nhắc đến cà phê sạch, không ít chủ vườn chỉ thích dùng từ cà phê chất lượng hoặc bền vững vì chuẩn “sạch” là khó đạt tới nếu như phải hiểu rằng đó là canh tác theo phương pháp hữu cơ, tuyệt đối không dùng thuốc trừ sâu, phân hóa học… Hiện ông Trường mong muốn phát triển vùng nguyên liệu cà phê robusta thuần chủng, đồng chất lượng, đủ sức cạnh tranh trên thị trường thế giới. Nhưng chất lượng của cà phê còn tùy thuộc vào khâu thu hoạch và chế biến.

     Về mặt này, ông F. Renaud, chuyên gia thu mua cà phê của một hãng Pháp đang làm việc tại TP.HCM, cho biết Việt Nam còn nhiều việc phải làm để cải tiến chất lượng cà phê nhân.

Vào vườn arabica Cầu Đất

     Từ nội ô TP Đà Lạt, chúng tôi đi tiếp khoảng 20 cây số hướng về Cầu Đất, một địa danh nổi tiếng trồng arabica (cà phê chè) từ thời Pháp. Một số vùng cà phê ở Quảng Trị, A Lưới, Điện Biên, Sơn La cũng có trồng arabica nhưng không nơi nào trái ngon như Cầu Đất nhờ vùng khí hậu ở độ cao trên 1.500m so với mực nước biển.